Elektrik tesisatı büyüdükçe yangın anında kabloların nasıl davrandığı da önem kazandı. Bir yangında insanların çoğu alevden değil, dumandan ve zehirli gazlardan etkilenir. Halojen free (halojensiz) kablolar bu yüzden geliştirildi: yanarken az duman çıkarır ve asidik, zehirli halojen gazları oluşturmaz.
Halojen free ne demek?
Halojenler periyodik tablonun 17. grubundaki elementlerdir: flor, klor, brom ve iyot. Kablo yalıtımında en yaygın halojen, PVC'nin içindeki klordur. PVC yandığında hidrojen klorür (HCl) gazı ve yoğun siyah duman çıkar. HCl nemle birleşince hidroklorik aside dönüşür; hem solunduğunda zararlıdır hem de çevredeki metalleri ve elektronik cihazları aşındırır.
Halojen free kabloların yalıtım ve kılıf malzemesinde halojen bulunmaz. Bu kablolar genellikle LSZH (Low Smoke Zero Halogen: az dumanlı, halojensiz) ya da Türkçe kataloglarda HF kısaltmasıyla anılır. Örneğin NA2XH, XLPE yalıtımlı ve halojensiz kılıflı bir alüminyum kablodur.
Avantajları
- Az duman: Yangında çıkan duman az ve açık renklidir; kaçış yolları daha uzun süre görünür kalır.
- Asidik gaz yok: HCl gibi halojen gazları oluşmaz. Her yanma gibi karbonmonoksit çıkar ama asidik ve aşındırıcı gaz çıkmaz.
- Daha az korozyon: Yangından sonra çevredeki cihazlar ve tesisat asit hasarı görmez.
- Alev ilerletmez: Halojensiz kabloların çoğu alev ilerletmeyen tiptedir; yangının kablo boyunca yayılmasını yavaşlatır. Bu özellik ayrı bir testle (IEC 60332) belgelenir, kataloğa bakarak kontrol edin.
Nerelerde kullanılır?
İnsanların yoğun bulunduğu ve tahliyenin zor olduğu yerlerde:
- Hastaneler, okullar ve yurtlar
- Havalimanları, metro istasyonları ve tüneller
- Alışveriş merkezleri, oteller ve sinemalar
- Veri merkezleri ve sunucu odaları
- Yüksek katlı konut ve ofis binaları
Bu yapılarda yangın yönetmeliği ve proje şartnameleri çoğu zaman halojensiz kablo ister. Projenizdeki şartı elektrik projesinden ya da müşavirden teyit edin.
Hangi testlerle doğrulanır?
| Test | Standart | Neyi ölçer |
|---|---|---|
| Asidik gaz | IEC 60754-1, IEC 60754-2 | Yanma gazlarındaki halojen asit miktarı ve asitlik |
| Duman yoğunluğu | IEC 61034-1, IEC 61034-2 | Dumanın ışığı ne kadar kestiği |
| Alev ilerletmeme | IEC 60332-1, IEC 60332-3 | Tek kablo ve demet halinde alevin yayılması |
Sonuç
Halojen free kablolar, yangında hem insanları hem de binadaki ekipmanı korur. PVC kabloya göre daha pahalıdır; bu yüzden her yerde değil, yangın riskinin ve insan yoğunluğunun yüksek olduğu yerlerde tercih edilir. Hangi kablonun projenize uyduğundan emin değilseniz bize yazın, birlikte bakalım.